Czeczeński sen o wolności

Czeczenia to republika autonomiczna ze stolicą w mieście Grozny, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. 6 wrześnie 1991 roku Dżochar Dudajew proklamował powstanie niepodległej Czeczeńskiej Republiki Iczkerii obalając tym samym dotychczasowe władze Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Czeczeńsko-Inguskiej. Do pełnej suwerenności Czeczenom brakowało waluty i paszportów. Druk tych pieniędzy owiany jest tajemnicą i plotkami. W internecie pojawiło się kilka zdjęć czeczeńskich banknotów, ale bez większej informacji. Postaram się rzucić jednak większe światło na tą kwestie.

Rys historyczny

Dżochar Dudajew  1 listopada 1991 roku oficjalnie ogłosił dekret o suwerenności Czeczeni, ale dzień później Rosjanie wprowadzili stan wyjątkowy na terenie nowopowstałej republiki oraz zarządzono (za sprawa prezydenta Rosji Borysa Jelcyna) zbrojną interwencję, która zakończyła się szybkim niepowodzeniem.  W grudniu 1991 roku w związku z podpisaniem porozumienia białowieskiego, zlikwidowano ZSRR, co ośmieliło Czeczenów do uchwalenia własnej konstytucji 12 marca 1992 roku. Przez następne lata Rosja nie mogąc zorganizować zbrojnej interwencji, wspierali Czeczeński opozycję finansowo oraz propagandowo, aby obalić niepodległy rząd. Wydaje się, że pierwszy raz wizerunki banknotów ujrzały światło dzienne na portalu waynakh.com w 2009 roku, gdzie ukazana jest cała seria banknotów Czeczenii. Całkiem sporo nowych informacji znalazło się w rosyjskim filmie „dokumentalnym” pt. „Plan Kaukaz”.

Film został nakręcony przez kremlowskiego dziennikarza Antona Wernickiego i wyemitowany w rosyjskiej stacji „Kanał 1”. Narracja filmów polega na obarczeniu winą za wybuch wojny czeczeńskiej CIA i krajów zachodnich, które miały w ten sposób doprowadzić do osłabienia i powolnego rozpadu Rosji. Co ciekawe, film opiera się po części na sprawdzonych faktach, ale są one interpretowane w bardzo sowiecki sposób, co ma usłużyć udowodnieniu koncepcji oblężenia Rosji przez Zachód. Pomijając propagandę, część filmu opowiada historię czeczeńskich banknotów, pokazując ich wizerunki, umowy z drukarniami oraz nawet proces produkcyjny.

„Suwerenność finansowa”  Romachev’a

W wrześniu 2016 roku pojawił się tekst autorstwa Roman’a V. Romachev’a pt. „Suwerenność finansowa Czeczeńskiej Republiki Iczkerii”, który w części powołuje się na film „Plan Kaukaz”. Romachev jest założycielem i prezesem firmy R-Techno zajmującej się wywiadem gospodarczym oraz szeroko pojętym business intelligence i cyberbezpieczeństwem. Prowadzi również własną stronę internetową romachev.ru. Fakt, iż autor nie jest anonimowy można odbierać pozytywnie weryfikując treść artykułu. Najwcześniejszą wersję tekstu znalazłem na portalu muzeydeneg.ru, a w 2018 roku tekst został powtórzony na stronie dzen.ru, gdzie dodatkowo wspomniano o sprzedaży wzorów czeczeńskich banknotów oraz wstępnej wersji umowy drukarskiej z firmą Obertur na portalu monetarius.capital. Wydaje się, że wszelkie dostępne informacje na temat banknotów Czeczeni pochodzą z tych trzech źródeł. Poniżej przetłumaczony i zredagowany tekst artykułu z ujęciem najważniejszych informacji:

Do tej pory historia emisji własnych banknotów Czeczenii była ukryta „za siedmioma pieczęciami”. Informacje rozpowszechniane w Internecie mają charakter plotek i przypuszczeń. Jednak nowoczesne technologie wyszukiwania informacji oraz nowo odkryte fakty i dokumenty pozwoliły wyciągnąć pewne wnioski na temat tego okresu w historii współczesnej Rosji.

Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego wieku niemal zamieniły się dla Rosji w „paradę suwerenności”. Część obywateli Federacji Rosyjskiej zrozumiała słowa Borysa Jelcyna „Weź tyle suwerenności, ile możesz przełknąć” dosłownie. Próbowali rozerwać Rosję, Republika Czeczeńska na prawie dekadę wymknęła się spod kontroli Moskwy. Ogłosiła suwerenność republiki, ale mimo to pozostawała pod władzą Moskwy. Do całkowitej suwerenności republika potrzebowała tylko – paszportów i zbudowania systemu finansowego poprzez emisję własnych pieniędzy.

Projekt francuski

W 1994 roku władze Czeczenii podjęły decyzję o emisji własnej waluty i druku paszportów. Usman Kasimowicz Imaev (autor konstytucji Czeczenii, Minister Sprawiedliwości, a później Prokurator Generalny Czeczenii, który zginął w 1996 roku), który od maja 1993 do lipca 1994 był dyrektorem Narodowego Banku Republiki Czeczeńskiej, został mianowany kuratorem projektu emisji pieniędzy. Aby zrealizować swój plan, Usman Imaev zwrócił się do francuskiej firmy „Oberthur”. Fakt współpracy władz Republiki Czeczenii z firmą Oberthur potwierdza sam Abubakar (Merrikh Berkan Yashar, wiceministrem spraw zagranicznych Czeczenii mianowany przez Dudajewa, były agent CIA) w filmie „Plan Kaukaz”.

Zgodnie z umową zawartą z firmą Oberthur, projektowi towarzyszył Michel Gedevanishvili (w 1995 roku Gedevanishvili nadzorował emisję banknotów dla Gruzji). Francuzom spieszyło się z podpisaniem umowy, co widać to po „niezdarnym” tłumaczeniu umowy na język rosyjski. 

Do umowy dołączono wzory banknotów. Projekt rewersu banknotu 1 nahar (rafineria ropy naftowej) pokrywał się z projektem 50 000 peso boliwijskich z 1962 r. i 5 nowych peso boliwijskich z 1984 r.. Wzór rewersu 5 som skopiowanych został z 2000 riali irańskich z 1986 r.. Szkic budynku na 50 som’ach pochodzi z przewodnika po mieście Grozny. Zgodnie z warunkami umowy pomiędzy Narodowym Bankiem Republiki Czeczeńskiej, a firmą Oberthur planowano zamówić 100 milionów banknotów o nominałach 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100, 500 i 1000 nahar. Łączny koszt wyniósł 20 640 000 franków francuskich, według kursu wymiany z końca 1994 r. około 35 000 dolarów. Paszporty były znacznie droższe, ​​500 000 egzemplarzy kosztowało 575 000 dolarów. Według doniesień mediów część paszportów została opłacona i wysłana do Czeczenii, ale większość z nich nadal jest przechowywana (prawdopodobnie w Niemczech). W 1995 r. Dżochar Dudajew pokazał paszport jako obywatel Czeczenii.

Jeśli chodzi o druk banknotów przez firmę Oberthur, umowa z komentarzami Usmana Imajewa nie została zawarta, prawdopodobnie z powodu braku środków finansowych lub ofensywy sił rosyjskich na Grozny. Jednocześnie w mediach pojawia się inna wersja odmowy drukowania paszportów i banknotów w firmie Oberthur – presja rosyjska na Francję. Taką wersję głosił Achmed Zakajew na Światowym Kongresie Czeczenii w Warszawie w 2010 roku:
„Vainakhowie z wielu krajów na całym świecie pytają, dlaczego nie wprowadzamy do obiegu czeczeńskich paszportów. Nadal nie mogliśmy ich wprowadzić do obrotu, bo nie mieliśmy ich na magazynie. Po zakończeniu I wojny nasz rząd sprowadził do Czeczenii tylko niewielką ich część i dokumenty te zostały następnie w całości rozpowszechnione. Po wybuchu II wojny Rosja zaczęła wywierać presję na kraj, w którym złożono zamówienie na wyrobienie paszportów, w związku z czym odmówiono nam ich przyjęcia. Dlatego uchwałą naszej Rady Ministrów złożyliśmy zamówienie na produkcję paszportów w innym kraju i za dopuszczeniem Boga, w najbliższej przyszłości prace te zostaną zakończone i wprowadzimy paszporty czeczeńskie do obiegu. Dziś nie będziemy mogli z nich oficjalnie korzystać, gdyż nasze paszporty nie są wpisane do rejestru międzynarodowego, niemniej jednak ich wprowadzenie będzie przełomowym wydarzeniem o wielkim znaczeniu politycznym. Nasze paszporty będą odpowiadać tożsamości Vainakhów, a ponadto będą ją chronić. Ta sama sytuacja ma miejsce w przypadku czeczeńskiej waluty. Pragnę zaznaczyć, że z okazji zbliżającej się 20-lecia naszego państwa wyemitujemy złoty nahart z dziesięcioletnim certyfikatem, który będzie wskazywał zarówno nominał tej cennej monety, jak i procedurę jej obiegu. ”

Ciekawe jest również to, że w umowie firma Oberthur przedstawiła szkice przyszłych banknotów z jednostkami monetarnymi NAHAR i COM, ale na wzorach banknotów pojawiły się już NAHAR i TUM. Pośpiech mocno wpłynął na same próbki banknotów, które bardziej przypominają opakowania po cukierkach niż banknoty. Banknoty testowe są drukowane na papierze „Svenskt Arkiv 80” z odpowiednimi znakami wodnymi.

Szkice banknotów do umowy pomiędzy Czeczenią, a firmą Obertur zawierają podpisy niezidentyfikowanych osób. Być może mają one charakter wyłącznie informacyjny i oddają ogólny wygląd banknotów.

Wkład niemiecki

Następnie współpraca z firmą Oberthur została ograniczona, a władze Republiki Czeczenii zawarły umowę z nowym dostawcą – niemiecką firmą Giesecke & Devrient GmbH. Jak wynika z filmu „Plan „Kaukaz”, firmie „Giesecke & Devrient GmbH” udało się wydrukować 100 ton banknotów, które w filmie pokazuje Berkan Yashar. Ich wizerunki są szeroko prezentowane w Internecie, a stylem i stopniem bezpieczeństwa są bardzo podobne do dolarów amerykańskich. Nie jest to zaskakujące, ponieważ przywódcy Czeczenii planowali zrównać 1 nahar z 1 dolarem amerykańskim. Firma G&D drukowała wyłącznie banknoty o nominałach 1, 3 i 5 nahar, które zostały podpisane przez Ministra Gospodarki i Finansów Czeczenii Taymaza Abubakarowa oraz Prezesa Narodowego Banku Czeczenii Nazhmudina Uvaisaeva. Brak jest informacji o drukowaniu nominałów innych niż „Specimen”.

Angielski ślad

Istnieje wersja, że ​​pieniądze dla Czeczenii drukowano w Angli. Wersja jest możliwa, jeśli zwrócimy uwagę na wspomniane już podobieństwo w projektach banknotów 1 Nahar (firmy „Oberthur” i „Giesecke & Devrient GmbH”), z wizerunkiem rafinerii ropy naftowej do banknotów z Boliwii i Iranu, gdzie banknoty te drukowała inna, wówczas jeszcze francuska firma – „De La Rue”, która bardzo aktywnie współpracuje z „Oberthurem”. Wspólnie drukowali banknoty dla różnych krajów takich jak: Norwegia, Zambia, Boliwia i Iran, a kiedyś negocjowali fuzję firm. Jednak od początku lat 90-tych firma De la Rue znalazła się pod kontrolą Brytyjczyków i przeniosła produkcję do Anglii. Możliwe zatem, że firma De la Rue pracowała na podstawie umowy z Oberthurem nad projektem produkcji czeczeńskich pieniędzy lub w tym czasie angielska firma De La Rue działała już samodzielnie, kontaktując się bezpośrednio z przywódcami Czeczenii w sprawie druku banknotów.

Popularną teorią było niegdyś, że banknoty zostały wysłane z Anglii i zdeponowane w banku w Goznym, który został zbombardowany i zdobyty przez Rosjan. Jednak, trudno uwierzyć w dramatyczną historię zniszczenia przez wojska rosyjskie całego zapasu banknotów po zdobyciu Groznego. Trudno sobie wyobrazić, aby którykolwiek z żołnierzy nie zabrał ich na pamiątkę. Zdecydowanie bardziej prawdopodobne, że banknoty leżą gdzieś w magazynach drukarni w Niemczech, Francji lub Anglii.

Opis banknotów

Zacznijmy od nazwy. Naxar / Nahar / Nakhar jest znaną od czasów starożytnych jednostką monetarną w tym regionie. Banknoty o większym nominale miały inną nazwę – tyum (1 tyum równało się 10 naharom). Na banknotach widniały podpisy Ministra Gospodarki i Finansów Taymaza Abubakarowa oraz Prezesa Narodowego Banku Nazhmudina Uvaisaeva. Projekt waluty został opracowany przy aktywnym udziale pierwszego prezydenta Czeczenii Dżochara Dudajewa. Banknoty czeczeńskie posiadały następujące stopnie ochrony: znak wodny (wizerunek leżącego wilka), druk wypukły, nić zabezpieczająca, papier z włóknami, zabezpieczenia widoczne w świetle UV, siedmiocyfrowy numer seryjny z jedną literą.

Projekt banknotów odzwierciedlał cechy narodowe i kulturowe Czeczenii. Tak więc na przedniej stronie banknotu 1 nakhar znajduje się herb Czeczeńskiej Republiki Iczkerii, ustanowiony 28 października 1991 r., czyli leżąca wilczyca pod księżycem. Poniżej – narodowy ornament „tutta”. Cały wzór wpisany jest w półksiężyc, w którego dolnej części znajduje się 9 pięcioramiennych gwiazd symbolizujących dziewięć głównych klanów czeczeńskich (teips). Wilk symbolizuje dumę, odwagę i wolność narodu czeczeńskiego, a półksiężyc symbolizuje lojalność Czeczenów wobec islamu. Rewers tego banknotu to wizerunek szybu naftowego. Awers banknotu 3 nahar przedstawia tancerza Makhmuda Alisultanovicha Esambaeva wykonujący Lezginka, czyli tradycyjny kaukaski taniec. Na odwrotnej stronie znajdują się dwa konie lokalnej rasy. Awers banknotu 5 naharów przedstawia jeźdźca na tle gór. Na odwrotnej stronie znajdują się kobiety przy źródle. Na awersie banknotu 1000 tyumów przedstawiony jest bohater narodowy – szejk Mansur, Czeczen z klany Elistanzchoj, przywódca wojskowy, religijny i polityczny górali kaukaskich pod koniec XIX w.

Nazhmuddin Uvaisaev, prezes Narodowego Banku Republiki Czeczeńskiej zachwalał i wypowiadał się o banknotach swojego kraju w rozmowie z korespondentem Reutersa: „Jesteśmy optymistami, jeśli chodzi o naszą walutę, a wiecie dlaczego? Ponieważ wygraliśmy wojnę”. „Musimy najpierw odbudować gospodarkę, zbudować rezerwy fiskalne i normalizować nasze stosunki międzynarodowe, zanim wyemitujemy własną walutę”. „Waluta narodowa jest jednym z atrybutów niepodległości państwa. Chcę, żeby nasz nahar był walutą twardą, szanowaną przez wszystkich. Będzie powiązany z takimi walutami jak dolar i marka niemiecka, a jego kurs wymiany w stosunku do dolar zostanie utrzymany w stosunku 1:1”.

Unikatowa sprzedaż

Jak zostało wspomniane, w okolicach stycznia 2017 roku zestaw wzorów czeczeńskich banknotów wraz z wstępną umową z firmą Oberthur został sprzedany przez numizmatyczny fundusz inwestycyjny Monetarius.Capital za kwotę 500 tys. rubli, czyli ok. 30 tys. złotych.

Wojenna zawierucha

I wojna czeczeńska, mimo początkowych postępów armii rosyjskiej i masowych bombardowań, zmieniła się w wojnę partyzancką. 14 czerwca 1995 roku okrucieństwo Rosjan pchnęło czeczeńskiego komendanta Szamila Basajewa, do aktu terroryzmu. Zajął on szpital w Budionnowsku i zagroził wystrzeleniem zakładników, jeśli Rosja nie wstrzyma ofensywy. Akcja przyniosła sukces, doprowadziła do negocjacji i tymczasowego zawieszenia broni. Na początku 1996 roku wojna znów rozgorzała na dobre. 21 kwietnia zamordowano prezydenta Dudajewa. 27 maja przywódcy Czeczenii podpisali nowy rozejm, którego jednak Rosjanie nie przestrzegali. Kontrofensywa Czeczenów doprowadziła do kolejnego rozejmu 30 sierpnia 1996 roku, który zakończył I wojnę czeczeńską. Rosjanie dopuścili się w niej strasznych zbrodni wojennych. Stworzyli obozy koncentracyjne (filtracyjne), wprowadzili tortury oraz bombardowali obiekty cywilne. Trudno oszacować ilość zabitych cywilów, ale szacunki wahają się od 50 tys do 100 tys osób.

Nahar, czeczeńska waluta jest symbolem walki o niepodległość, o niezależność. Bardzo mało znana historia tych banknotów, głównie za sprawą braku dostępu do oryginalnych egzemplarzy, jest pełna cierpienia i tragedii, i między innymi z tego względu zdecydowanie warto o nich pamiętać. Jej banknoty to nadal częściowa tajemnica. Aby ją rozwikłać w 100% wysłałem zapytania do firmy De La Rue, Giesecke & Devrient GmbH i Oberthur oraz Roman’a V. Romachev’a. Jeśli uzyskam jakieś nowe informacje, na pewno się nimi podzielę.

Źródło:
pioter.szkolanawigatorow.pl
www.bonistikaweb.ru
dzen.ru
waynakh.com
muzeydeneg.ru
monetarius.capital
ichkeria.net
romachev.ru